सर्वेक्षण व्याख्या व उपयोग

सर्वेक्षण तंत्र भूगोल विषयातील अत्यंत महत्वाचे साधन आहे. या तंत्राचा प्राचीन काळापासून तर आधुनिक युगा पर्यत सर्वाधिक वापर केला जातो. प्राचीनकाळी मानवाला  एखाद्या प्रदेशाचे विशिष्ठ भू- भागाचे सर्वेक्षण करण्यासाठी खूपच कालावधी लागायचा व अचून सर्वेक्षण होईल याची खात्री नव्हती. परंतु कालांतराने विज्ञान तंत्रन्यानाचा विकास झाल्यामुळे सर्वेक्षण तंत्रात व साधनात बदल झाला.त्यामुळे नवीन तंत्रण्यानामुळे मानवाला शेती किंवा इतर भू- भागाची मोजणी करण्यसाठी कमी कालावधीत योग्य पद्धतीने सर्वेक्षण केले जाते. सध्या लोकसंख्या मोठ्याप्रमाणात वाढ होत आहे व नैसर्गिक साधन संपत्ती कमी होत आहे. त्यामुळे मानवाला आज विविध प्रकारचा व्यवसाय व शेती करण्यासाठी जागेची कमतरता भासत आहे. शहरी भागात नागरीकरण जलद गतीने वाढत आहे. ग्रामीण व शहरी भागातील भू- भागाची मोजणी करण्यासाठी सर्वेक्षण तंत्राला लोकांची मागणी वाढली आहे.

सर्वेक्षण यंत्र

सर्वेक्षण म्हणजे काय ?

 " पृथ्वीवरील विवध भू-आकाराचे, भू-प्रदेशाचे मापन , मोजमाप आणि आराखडे, नकाशे या द्वारे त्याचे केलेले रेखाटन या वैज्ञानिक प्रक्रियेस सर्वेक्षण असे म्हणतात".

भूगोल विषयातील सर्वेक्षण महत्वाचे तंत्र  आहे. रस्ते,कालवे,रेल्वे याचे मार्ग ठरविणे, धरणे व शेती यांच्या जागा ठरविणे अशा अनेक घटकासाठी सर्वेक्षण करणे अतिशय महत्वाचे  असते.

सर्वेक्षणाचे उपयोग : 

१) भू- भागावरील जमीन मोजण्यासाठी सर्वेक्षण तंत्राचा वापर केला जातो. त्यामुळे जमिनेचे योग्य माहिती मानवाला मिळते.

२) नवीन रस्ते, रेल्वेमार्ग तयार करण्याआधी  भू -भागावरील चढ-उतार जमिनेचे योग्य प्रकारे सर्वेक्षण केले जाते.

३) नद्यांचे पात्र व लांबी मोजण्यासाठी सर्वेक्षण तंत्राचा वापर सर्वाधिक केला जातो.

४) शहरी भागातील घर   मोजण्यासाठी या तंत्राचा वापर केला जातो.

५) शासकीय विभाग व महाविधालाय कॅम्पस मोजण्यासाठी सर्वेक्षण तंत्राचा उपयोग केला जातो. यामुळे सदर विभागातील किती क्षेत्र व्यापलेले आहे हे समजण्यास मदत होते.