ADGIS LEARNING

Saturday, December 28, 2019

ध्वनी प्रदूषणाचा मानवी आरोग्यावर होणारा परिणाम

Mohan Vasave Environment ,

प्रस्तावना: ध्वनी हवा किंवा पाण्याचे दूषित होणे जितके हानिकारक वाटत नाही, परंतु ही प्रदूषण समस्या आहे जी मानवी आरोग्यावर परिणाम करते आणि पर्यावरणाच्या गुणवत्तेच्या सर्वसाधारण बिघडण्यास कारणीभूत ठरू शकते. आवाज हे आपल्या जीवनाचे एक सामान्य वैशिष्ट्य आहे आणि एक माध्यम आहे, ज्याद्वारे संप्रेषण करणे शक्य आहे. नाल्याच्या पाण्याचा आवाज किंवा जंगलातील पक्ष्यांचा गोड आवाज किंवा वाद्य वादनांनी आनंददायी आवाज यासारखे हे आनंददायक असेल. दुसरीकडे, मशीन, ऑटोमोबाईल, रेल्वे, एयरो प्लेन किंवा लाऊडस्पीकर किंवा काही वाद्य वाजवणारा आवाज असणारा आवाज आणि कर्कश आवाज आणि गडगडाट असा आवाज असू शकतो. पण सर्व ध्वनी आवाज नाहीत. गोंगाट हा असा आवाज आहे जो इच्छित नाही. हे वातावरणीय प्रदूषणाचे सर्वात सामान्य प्रकार आहे. ध्वनी प्रदूषणाचे बरेच स्रोत आहेत जे घरातील आणि बाहेरील ध्वनी प्रदूषणात योगदान देतात.

ध्वनी प्रदूषण : मानवी आरोग्यावर परिणाम

गोंगाटामुळे चिडचिडेपणा, चिंता आणि तणाव यासारखे भावनिक किंवा शारीरिक परिणाम देखील होऊ शकतात. एकाग्रतेचा अभाव आणि मानसिक थकवा हे आवाजाचे महत्त्वपूर्ण परिणाम आहेत. अलीकडील अहवालात असेही सूचित केले आहे की अत्यधिक आवाजामुळे रक्तही जाड झाले आहे. ध्वनी प्रदूषण मनुष्याने तयार केले असल्याने काही उपाययोजनांचा अवलंब करुन त्यावर नियंत्रण ठेवले जाऊ शकते.

ध्वनी प्रदूषणाचा मानवी आरोग्यावर होणारा परिणाम :

ध्वनी प्रदूषणाचा सर्वाधिक परिणाम मानिवी जीवनावर झाला आहे. सतत जास्त आवाज मानवाला कायम बहिरेपणा होण्याचे संकेत देते. जास्त आवाजाचा सर्वात जास्त हानिकारक परिणाम म्हणजे मानवाच्या कानाला शारीरिक नुकसान आणि तात्पुरते किंवा कायमस्वरुपी सुनावणी तोटा याला बर्‍याचदा तात्पुरते “उंबरठा शिफ्ट” म्हणतात. या स्थितीत त्रस्त लोक कमकुवत आवाज शोधण्यात अक्षम आहेत. तथापि, ऐकण्याची क्षमता सहसा प्रदर्शनाच्या एका महिन्यात पुनर्प्राप्त होते. उच्च तीव्रतेमुळे मानव कायमस्वरूपी बहिरा होतो, ज्यास सहसा आवाज-प्रेरित कायम उंबरठा शिफ्ट ऐकण्याची क्षमता कमी होणे दर्शवते .ज्यामधून पुनर्प्राप्ती होत नाही. 80 डीबीच्या खाली ऐकण्याच्या आवाज पातळीवर अजिबातच उद्भवत नाही. तथापि, कामाच्या ठिकाणी 95 डीबी ध्वनी पातळीच्या संपर्कात आलेल्या सुमारे 50% लोकांमध्ये ध्वनी-प्रेरित कायम उंबरठा शिफ्टचा विकास होईल आणि 105 डीबीपेक्षा जास्त लोकांना सामोरे जाणारे बहुतेक लोक कायम श्रवणशक्ती गमावतील. काही पदवी. 150 डीबी किंवा त्यापेक्षा जास्त आवाज पातळी मानवाचा कानावर परिणाम होतो. श्रवण गमावण्याची डिग्री कालावधी तसेच आवाजाच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते. 10 वर्षांच्या कालावधीसाठी 95 डीबी एक्सपोजरमुळे सुमारे 15 डीबी आवाज-प्रेरित कायम ‘उंबरठा शिफ्ट’ होऊ शकतो. सुनावणी तोटा व्यतिरिक्त, जास्त आवाज पातळी रक्तदाब वाढवून आणि नाडीचे दर बदलून रक्ताभिसरण यंत्रणेवर हानिकारक प्रभाव आणू शकते.या सतत अति आवाजामुळे मानवाच्या मेदूवर परिमाण होतो आणि मानसिकता बदलून वेगवेगळ्या प्रकारचे हाव-भाव वर्तन करीत असतो व शेवटी कायमस्वरूपी मानसिक रुग्ण होतो.

ध्वनी प्रदूषणनियंत्रण तंत्र: -

असे चार मूलभूत मार्ग आहेत ज्यात आवाज नियंत्रित केला जाऊ शकतो. स्त्रोतावर आवाज कमी करा, आवाजाचा मार्ग अवरोधित करा, पथ-लांबलचक वाढवा आणि प्राप्तकर्त्याचे संरक्षण करा. सर्वसाधारणपणे, स्त्रोतावरील आवाजाची पातळी कमी करणे ही सर्वोत्तम नियंत्रण पद्धत आहे. उद्योगांना कमी आवाज करणे, ध्वनी शोषक साहित्याने तयार केलेल्या यंत्रणेभोवती कठोर सीलबंद भिंतींचा वापर करून आवाज कमी करणे शक्य आहे. मशीन अलग ठेवणे आणि तेथे विशेष स्प्रिंग मॉंड किंवा शोषक आणि पॅड्स वापरणे आणि अंतर्गत पाइपलाइनसाठी लवचिक कपलिंग्ज वापरणे स्त्रोतावरील ध्वनी प्रदूषण कमी करण्यास देखील योगदान देते.

दूर संवेदनाचे प्रकार

Mohan Vasave RS Education ,

प्रस्तावना: दूर संवेदन (रिमोट सेंसिंग), ज्याला पृथ्वीचे निरीक्षक असे म्हणतात. ओब्जेक्ट किंवा क्षेत्राशी थेट संपर्क न ठेवता पृथ्वीच्या भू- भागावरील वस्तू किंवा क्षेत्राबद्दल अचूक माहिती मिळवण्याचे महत्वाचे कार्य दूरसंवेदन प्रणाली करत आहे. मानवाला भू- भागावरील माहिती उपग्रह मार्फत मिळते. उपग्रहवरून मिळवलेली माहितीला हवाई छायाचित्र असे म्हणतात. या हवाई छायाचित्र व उपग्रह प्रतिमाच्या सहाय्याने पृथ्वीवरील कोणत्या प्रदेशात नैसर्गिक आपत्ती व सामाजिक बदल झाला आहे याची वास्तविक माहिती मिळते. उदा, भूकंप, पूर, भूमिपात, भूमिउपयोजन इत्यादी घटकाची माहिती मिळते.

दूर संवेदनाचे प्रकार :

विद्युत चुंबकीय उर्जास्रोताच्या उगमस्रोतावर आधारित प्रामुख्याने दोन प्रकार पडतात.

१) क्रियाशील दूर- संवेदन:

क्रियाशील दूर संवेदन हा दूर संवेदनाचा अत्यंत महत्वाचा प्रकार आहे. या प्रकारात जे साधने वापरली जातात ती स्वतः उर्जा निर्मिती करणारे असतात. या स्वयंम निर्मित विद्युतचुंबकीय उर्जेचा वापर करून ज्या प्रदेशाची उपग्रह प्रतिमा घ्यावयाची आहे त्याकेडे ती उर्जा प्लेटफार्मवरून पाठवली जाते. प्रदेशाकडून किंवा लक्षाकडून ती संवेदकाकडे परावर्तीत होते व संवेदाका मार्फत त्या परवर्तीत उर्जेचे सांकेतिक स्वरुपात रुपांतर करून नोंद घेतली जाते. या प्रक्रिया वरून उपग्रह प्रतिमा तयार केली जाते. उदा , रडारमध्ये स्वयमनिर्मित उर्जा असते. त्यामुळे कोणत्याही प्रदेशाची उपग्रह प्रतिमा काढण्यासाठी उच्चदर्जाचे कॅमेरा च्या साहाय्याने स्वच्छ उच्च दर्जाची उपग्रह प्रतीमा तयार करण्यासाठी रडारमध्ये स्वयमनिर्मित उर्जा महत्वाची कार्य करिते. त्यामुळे कोणत्याही वेळी म्हणजे दिवसा व रात्रीच्या वेळी उपग्रह प्रतिमा काढल्या जातात.

क्रियाशील दूर संवेदन

२) निष्क्रिय दूर-संवेदन :

निष्क्रिय दूर संवेदन म्हणजे ज्यात उर्जेचा स्रोत हा नैसर्गिकरीत्या उपलब्ध असून त्या उर्जेचा वापर करून उपग्रह प्रतिमा घेतली जाते. त्यामुळे सूर्यापासून उर्जा पृथ्वीवर पोहचते व त्याच वेळी उर्जा वातावरणात परावर्तीत होते हि प्रक्रिया दिवसभर सुरु असते. या नैसर्गिक उर्जामार्फत पृथ्वीवरील भौगोलिक व सामाजिक घटकाची अचूक माहिती उपग्रह प्रतीमामुळे मिळत असते त्याला निष्क्रिय दूर संवेदन संवेदन असे म्हणतात. निष्क्रिय दूर संवेदन उपग्रहावर साधा कॅमेरा बसवलेला असतो. सूर्य सौर उर्जेच्या मार्फत उपग्रह प्रतिमा काढल्या जातात. हा उपग्रह कॅमेरा फक्त दिवसा प्रतिमा काढत असतो.

निष्क्रिय दूर संवेदन

तळोदा महाविद्यालयात राष्ट्रीय गणित दिवस साजरा

Mohan Vasave Notice ,

कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय तळोदा येथे दिनांक २२/१२/२०१९ रोजी “राष्ट्रीय गणित दिवस” म्हणून साजरा करण्यात आला. महाविद्यालायाचे प्राचार्य पी.व्ही.रामैया यांनी भारताचे प्रसिद्ध गणित तज्ञ श्रीनिवास रामानुजन प्रतीमेला पुष्पहार अर्पण करून कार्यक्रमाचे उदघाटन केले. तसेच प्रथम व द्वितीय वर्ष विज्ञान शाखेतील विध्यार्थ्यानी गणित तज्ञ रामानुज प्रतिमेचे पूजन केले. कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक भाषण गणित विभागातील प्रा. स्वप्नील वाणी यांनी गणित विषयाचे महत्व व विध्यार्थानी गणित विषयात आवड निर्माण करावी असे प्रतिपादन केले.कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे प्रा. एच.डी.सावंत यांनी श्रीनिवास रामानुजन जीवनातील तत्त्वज्ञान व वैदिक गणित या संदर्भात विध्यार्थ्याना अमूल्य मार्गदर्शन केले. तसेच प्रा.डॉ. एस.आर.गोसावी सिनेट सदस्य क.ब.च.उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ जळगाव, यांनी महाविद्यालयीन विध्यार्थ्यानी विषयाकडे कल वाढवावे व आवड निर्माण करून शिकले तर नक्कीच भविष्यात फायदा होईल असे आपल्या भाषणात नमूद केले.

प्रा. स्वप्नील वाणी प्रास्ताविक करतांना

राष्ट्रीय गणित दिवस, श्रीनिवास रामानुजन गणित दिवस

श्रीनिवास रामानुजन प्रतिमा पूजन

गणित दिवसानिमित पोस्टर प्रदर्शन

वरिष्ठ महाविद्यालयातील प्रथम व द्वितीय वर्ष विज्ञान शाखेतील विध्यार्थ्यानी श्रीनिवास रामानुजन जीवन चरित्र, रामानुजन सम, गणित विषयातील विविध सूत्रे, सिद्धांत इत्यादी संदर्भात पोस्टर प्रदर्शन केले. या पोस्टर प्रदर्शन कम्पिटीसन स्पर्धेत एकूण ६ विद्यार्थी सहभागी झाले. प्रथम व द्वितीय क्रमांक पटकाविणारा विध्यार्थ्याना प्रमाणपत्र व बक्षीस देण्यात येणार आहे.

पोस्टर प्रदर्शन तळोदा महाविद्यालय

कार्यक्रमाचे अध्यक्ष प्राचार्य डॉ. पी.व्ही.रामैया यांनी विज्ञान शाखेतील विध्यार्थ्यानी गणित विषयातील जास्तीत जास्त गोडी निर्माण करावी व गणित विषय चांगला समजून घेतला तर नक्कीच खूपच सोपा आहे असे आपल्या अध्यक्षीय भाषणात व्यक्त केले. या कार्यक्रमात वरिष्ठ महाविद्यालयातील प्रा. डॉ. एस.एन.शर्मा (हिंदी विभाग),प्रा.जे.एन.शिंदे प्रा.डॉ.पी.आर.बोबडे, कमलेश बेडसे, जे.के.पिंपरे,एम.ए.वसावे, जी.एम.मोरे, आर.एल.राजांनी,महेंद्र माळी, आर.डी.मोरे. यांनी सहभाग घेतला. तसेच कार्यालयीन अधीक्षक योगेश्वर पंजराळे, मनिष कलाल, राजू हिवरे यांनी कार्यक्रमाला उपस्थिती दर्शवली.

भौगोलिक माहिती प्रणालीतील डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल

Mohan Vasave GIS Education ,

डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल (डीईएम) हे भौगोलिक माहिती प्रणालीमधील एक अत्यंत महत्वाचे मॉडेल आहे. पृथ्वीच्या भू- भागावरील उंचवटा किंवा चढ-उतार भौगोलिक प्रदेशाचे अचूक माहितीचे प्रतिनिधींतत्व डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल मार्फत होते. कोणत्याही डिजिटलचा संदर्भ घेण्यासाठी डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेलचा वापर वारंवार केला जातो. भूप्रदेशातील विशेषता व स्वरूप निश्चित करण्यासाठी भौगीलिक माहिती प्रणालीतील या टूलचा वापर केला जातो. एखाद्या प्रदेशातील नदीचे खोरे, पर्वतीय प्रदेश, सरोवर, तलाव, इत्यादी भूप्रदेशातील वैशिष्ट्ये डीईएम मार्फत नेटवर्क ओळखता येतात. डीइएम तंत्र नदीचे खोरे व त्यातील नैसर्गिक पर्यावरणीय घटक अभ्यास करण्यासाठी सर्वाधिक वापर केला जातो.

Digital Elevation Model

डीईएम म्हणजे काय :

डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल (डीईएम) एक विशिष्ट प्रकारचा डेटाबेस आहे. पृथ्वीच्या भू- भागावरील जमिनीचे सर्वेक्षण व डीईएम उपग्रह प्रतीमा डेटा कॅप्चर करून त्याचे भौगोलिक माहिती प्रणाली सोफ्टवेअर मार्फत विश्लेषण करून एक विशिष्ठ प्रकारचा नकाशा तयार केला जातो त्यास डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल (डीईएम) असे म्हणतात.

डीईएम नकाशा तयार करण्यासाठी जी.आय.एस सॉफ्टवेअर:

१. सागा जी.आय.एस. (SAGA GIS) सोफ्टवेअर सर्वात प्रभावी डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल (डीईएम) उपग्रह प्रतिमाचे विश्लेषण करणारे टूल्स आहे. हे सोफ्टवेअर मोफत वापरत येते.

२ . क्यू. जी.आय.एस. या ओपेन सौर्स सोफ्टवेअरमध्ये डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल नकाशा मोफत तयार करता येते. Q.GIS 3.10 Version सर्वात प्रभावी सोफ्टवेअर आहे.

३ . ग्लोबल मेपर जी.आय.एस सोफ्टवेअरमध्ये आकर्षक डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल नकाशा तयार केला जातो. परतू हे सोफ्टवेअर मोफत वापरता येत नाही. ग्लोबल मेपर २१ आवृत्ती ४० हजार रुपये पर्यत किमत आहे.

4.आर्क जी.आय.एस सोफ्टवेअरमध्ये सुद्धा डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल नकाशा तयार केला जातो.या सोफ्टवेअरचा जगात सर्वात वापर केला जातो. या सोफ्टवेअरमध्ये लायसन्स वर्सजन असल्यामुळे मोफत वापरता येत नाही. हे सोफ्टवेअर विकत घ्यावे लागते.

मानवी भूगोल व्याख्या व संकल्पना

Mohan Vasave Geography ,

प्रस्तावना:
मानवी भूगोल भूगोल विषयाची एक महत्त्वाची उपशाखा आहे. या शाखेत मानव व प्राकृतिक पर्यावरण यांच्या सह संबंधाचा अभ्यास केला जातो. पृथ्वीचा भू- भागावर प्राचीन काळी घनदाट जंगल व गुहेत राहत होता. परंतु कालांतराने मानवाच्या जीवनमानात खूपच बदल झाला. मानवाने आपल्या बुद्धीचा जोरावर नैसर्गिक पर्यावरणावर मोठ्याप्रमाणात हस्तक्षेप केला आहे. मानवाचे संपूर्ण जीवनमान नैसर्गिक पर्यावरणावर अवलंबून आहे. मानवाचे विविध प्रकारचे व्यवसाय , राहणीमान , आचार विचार, मानवी उत्क्रांती, सण उत्सव, मानवी वसाहती, उद्योगधंदे, मानवी वंश व वाढती लोकसंख्या इत्यादी घटकाचा प्रामुख्याने अभ्यास केला जातो. पृथ्वीच्या भू- भागावर विविध प्रकारचा मानवी वंश आढळतो . मानवी जीवनावर नैसर्गिक हवामानाचा परिणाम झाला आहे कारण उष्ण कटिबंधीय प्रदेशात निग्रो मानवी वंश, शीत कटिबंधीय प्रदेशात कॉकेसाईट मानवी वंश व समशीतोष्ण कटिबंधीय प्रदेशात मंगोलियन मानवी वंश आढळतो. त्यामुळे मानवाचे प्रदेशानुसार व्यवसाय, राहणीमान व सामाजिक जीवनमानात विविधता दिसून येते. या मानवी विविधतेचा अभ्यास मानवी भूगोलात केला जातो.

मानवी भूगोल

मानवी भूगोलाची व्याख्या: मानवी भूगोलाची व्याख्या विविध मानवी भूगोलाच्या अभ्यासकांनी केली आहे.

१) ययांच्च्याया मतानुसार "मानव आणि त्याचे नैसर्गिक पर्यावरण यांच्याशी समायोजन करणारे शास्त्र म्हणजे मानवी भूगोल होय".

२) " अस्थिर पृथ्वी व चंचल मानव यांचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानवी भूगोल होय".

३) पृथ्वीच्या भू- भागावरील नैसर्गिक पर्यावरण व मानव यांचे जवळचा सबंधाचे अभ्यास केला जातो त्याला मानवी भूगोल असे म्हणतात.

GPS Survey Mobile Application मोफत वापरा व शिका

Mohan Vasave GIS Education ,

भू- भागावरील जमिनीचे मोजमाप करण्यासाठी GPS सर्वेक्षण अत्यंत महत्त्वाचे आधुनिक तंत्र आहे. या तंत्राच्या आधारावर पृथ्वीवरील भौगोलिक घटकाची योग्य माहिती मिळवता येते. GPS सर्वेक्षणाचे महत्व दिवसान दिवस वाढत आहे. GPS INSTRUMENT आज बाजारात १५००० ते ६०,००० रुपया पर्यत उपलब्ध आहे.GARMIN GPS INSTRUMENT सर्वेक्षण करण्यासाठी जगात मोठ्याप्रमाणात वापरले जाते.

Mobile Totographer GIS Application

GPS सर्वेक्षण Android Mobile Application द्वारा अचूक पद्धतीने जमिनीचे मोजमाप केले जाते. Mobile Topographer GIS , Android Mobile Application GPS सर्वेक्षण करण्यासाठी प्रभावी Application आहे. हे Application Free वापरता येते. भू- भागावरील कोणत्याही ठिकाणी सर्वेक्षण करता येते. हे Application Google Play Store मध्ये जा Download करता येते. Topographer Application , Android Mobile GPS सर्वेक्षण Application मध्ये WGS 86 coordinate System दिल्यामुळे GPS Survey Accuracy खुपाच चांगली आहे.Topographer GIS Application मध्ये Accuracy 0-6 Miter सहज मिळते. हे Application S.F. Applicability Ltd. Company ने तयार केले आहे.

Mobile Topographer Satellite

Mobile Topographer GIS मधील महत्त्वाचे Tool Bar :

१) Google Map feature दिल्यामुळे GPS सर्वेक्षण अधिक प्रभावी होते व नकाशा उठावदार दिसतो.

२) Point Map tool bar दिल्यामुळे GPS सर्वेक्षण करतांना मदत होते,त्यामुळे भू- भागावरील सर्वेक्षण point सहज लक्षात येते.

३) Satellite शी जोडल्यामुळे जगातील विवध Satellite Active आहे की नाही हे समजते.

४) Point , Polygon या टूलच्या साहाय्याने GPS सर्वेक्षण करिता येते. तसेच Area Calculation सुद्धा अचूक पद्धतीने करिता येते.

५) txt, csv, kml, gpx, dxf file Export करता येते.त्यामुळे GPS सर्वेक्षण केल्यानंतर file विवध प्रकारचा format EXPORT केली जाते.

महत्व :

Mobile Topographer GIS एक महिन्यासाठी मोफत वापरता येते. त्यामुळे विधार्थी व संशोधकांसाठी अत्यंत महत्वाचे आहे. प्रगत व हुशार शेतकरी जमीन मोजण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात केला जातो. GPS Survey केल्यानंतर योग्य दिशा समजते.

विभाजित वर्तुळ

Mohan Vasave Geography ,

विभाजित वर्तुळ भूगोल विषयातील महत्वाचा घटक आहे. भूगोल विषयातील विद्यार्थी , शिक्षक , प्राध्यापक व शंसोधक विभाजित वर्तुळ तंत्राचा आधुनिक पद्धतीने वापर करतात. पृथ्वीवरील विविध घटकाची माहितीचे विश्लेषण व पृथ्वकरण करण्यासाठी विभाजित वर्तुळ तंत्राचा वापर केला जातो. त्यामुळे भू-भागावरील भौगोलिक व समाजिक माहितीचे अचूक आकलन होते." विशिष्ठ प्रमाणाचे एक वर्तुळ तयार करून त्यामध्ये विविध भौगोलिक उपघटकाची आकडेवारी अंशात्मक पद्धतीने दाखविले जाते. त्या आकृतीस विभाजित वर्तुळ असे म्हणतात". या वर्तुळाच्या साहाय्याने एकाद्या विशिष्ठ प्रकारचा नकाशा तयार करिता येतो.नकाशा मध्ये विवध प्रकारची आकडेवारी व त्याचे उपघटक दर्शविण्यासाठी या आकृतीचा उपयोग मोठ्याप्रमाणात केला जातो.उदा, जंगल, शेतीतील विवध पिकांचे उत्पादन, खनिज साधन संपती , लोकसंख्या वितरण,भूमी उपोयाजन, जलसिंचन स्रोत व आर्थिक घटकाची वितरण व उत्पादन इत्यादी घटकाची माहिती विभाजित वर्तुळ पद्धतीने दाखविता येते.

विभाजित वर्तुळ आजच्या युगात संगणक व भौगीलिक महिती प्रणाली Softawre मध्ये कमी वेळात Digital पद्धतीने तयार केला. साधारणपणे QGIS 3.10 GIS Software, Arc GIS 10.6, Global Mapper 21 Software इत्यादी विविध प्रकारच्या GIS Software मध्ये विभाजित वर्तुळ तयार करता येतो.विभाजित वर्तुळ काढण्यासाठी पुढील सूत्राचा वापर केला जातो.

उप घटकाचे मूल्य

सूत्र : एक उपघटकाचे अंशात्मक मूल्य = ---------------------------------- x१००

एकूण उप घटकाची मूल्य

विभाजित वर्तुळ मराठीमध्ये ,Divide Circle, Pie Chart

नंदुरबार जिल्हा : आदिवासी लोकसंख्या

विभाजित वर्तुळ मराठी मध्ये , Divided Circle, pie chart in marathi

नंदुरबार जिल्हा : विभाजित वर्तुळ

विभाजित वर्तुळाचे गुण :

१) कोणत्याही प्रकारची आकडेवारी या वर्तुळमध्ये समजण्यास सोयीस्कर असते.

२) विशिष्ठ प्रदेशातील अंशात्मक आकडेवारी समजण्यास मदत होते.

३) एकाद्या विशिष्ठ प्रदेशातील लोकसख्या , शेतीतील पिकांचे उत्पादन, भूमी उपोयाजन इत्यादी घटकाची वर्गीकरण करता येते.

४) विभाजित वर्तुळ विशिष्ठ प्रमाणाचा आकारचा बनविला जातो.

५) विभाजित वर्तुळ तयार केल्यानंतर आकडेवारीची तुलना करिता येते.

६) या वर्तुळामध्ये अंशात्मक आकडेवारी योग्य पद्धतीने दर्शविता येते.

विभाजित वर्तुळाचे दोष :

१) विभाजित वर्तुळामध्ये एखाद्या प्रदेशाचा नकाशा तयार करायचा असेल तर फक्त विशिष्ठ प्रमाण घेतेले जाते त्यामुळे प्रदेशाच्या आकारात विकृती निर्माण होते.

२) या वर्तुळामध्ये फक्त एकाच घटकाचीआकडेवारी दर्शविता येते.त्यामुळे काही महत्त्वाचे घटक दर्शविता येत नाही.

३) एकदा तयार केलेला वर्तुळामध्ये पुन्हा बदल करिता ये नाही.

विभाजित वर्तुळाची उपयोग :

विभाजित वर्तुळ तंत्राचा वापर साधारणपणे कृषी विभाग , जलसंपदा विभाग , जिल्हा सांख्यिकी विभाग ,भूगोल विषयाचे विद्यार्थी , शिक्षक ,प्राध्यापक व शोंसोधक इत्यादी क्षेत्रात अंशात्मक आकडेवारी विश्लेषण करण्यासाठी उपयोग केला जातो.